Khuyến khích người dân hành động sớm để phòng đái tháo đường

Tại Việt Nam, có khoảng 8 triệu người mắc đái tháo đường, nhưng tới 62,6% số trường hợp chưa được chẩn đoán. Bệnh lý này cũng đã trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 trong các bệnh lý không lây nhiễm…

PGS.TS.BS. Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết
Trung ương, cho biết mỗi ngày, bệnh viện tiếp nhận gần 2.000 lượt bệnh nhân,
trong đó đa số là người mắc đái tháo đường. Nhiều trường hợp được chuyển từ tuyến
dưới lên trong tình trạng đã xuất hiện biến chứng nặng, kéo theo chi phí điều trị
tăng cao và kéo dài.

Tâm lý lo ngại tác dụng phụ của thuốc, sợ tiêm insulin và tự
ý áp dụng các phương pháp điều trị truyền miệng chưa được kiểm chứng là những
nguyên nhân khiến một số người bệnh tiểu đường không tuân thủ phác đồ điều trị. Tình
trạng trên có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Trường hợp ông T.V.H (55 tuổi) đang điều trị tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương
là một cảnh báo. 

Ông H. mắc tiểu đường type 2 và tăng huyết áp khoảng 5 năm,
kèm suy tuyến thượng thận do thuốc. Do tâm lý sợ tác dụng phụ của thuốc, sợ
tiêm insulin, đồng thời nghe theo những phương pháp điều trị truyền miệng chưa
được kiểm chứng, ông đã không duy trì phác đồ điều trị của bác sĩ.  Khi nhập
viện, người bệnh trong tình trạng đường huyết tăng cao, tăng áp lực thẩm thấu
máu, kèm viêm mô tế bào dẫn đến nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn. 

Các bác sĩ Khoa Cấp cứu phải điều trị tích cực với
kháng sinh liều cao, phổ rộng phối hợp, bổ sung dịch và điện giải, điều chỉnh
cân bằng kiềm toan, kiểm soát đường huyết và huyết áp, tăng cường dinh dưỡng. Hiện
tại, ông H. đã qua cơn nguy kịch. Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn cần kiểm soát tình
trạng nhiễm khuẩn, ổn định các chức năng cơ quan.

Tâm lý lo ngại tác dụng phụ của thuốc, sợ tiêm insulin là những nguyên nhân khiến một số người bệnh đái tháo đường không tuân thủ phác đồ điều trị. Ảnh: Bệnh viện Nội tiết Trung ương
Tâm lý lo ngại tác dụng phụ của thuốc, sợ tiêm insulin là những nguyên nhân khiến một số người bệnh đái tháo đường không tuân thủ phác đồ điều trị. Ảnh: Bệnh viện Nội tiết Trung ương

Trong khi đó, một du học sinh Australia mới 23 tuổi, trong lần
về nước mới đây đã đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 (TP.HCM) kiểm tra sức
khỏe. Kết quả xét nghiệm miễn dịch với 60 dị nguyên ghi nhận bệnh nhân dị ứng với
một số tác nhân như phấn hoa, gỗ sồi, lúa mạch, lòng trắng trứng.

BSCKII. Lê Thị Thúy, khoa Nội Tổng hợp, ghi nhận bệnh nhân
cao 1,64 m, nặng 73 kg, BMI 27,22 – béo phì độ một theo phân loại dành cho người
châu Á. Anh cũng mắc bệnh gan nhiễm mỡ độ một, viêm dạ dày, HbA1c (chỉ số đường
huyết trung bình trong ba tháng) là 5,94% – nằm trong ngưỡng tiền tiểu đường.

Nếu
không điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động và cân nặng, tình trạng này có thể tiến
triển thành đái tháo đường, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Bác sĩ kê đơn thuốc điều trị dị ứng, đồng thời khuyến cáo người bệnh theo dõi
đường huyết, kiểm soát cân nặng và điều chỉnh chế độ sinh hoạt.

Hiện Việt Nam có khoảng 8 triệu người trưởng thành mắc đái
tháo đường, trong đó 55% đã có biến chứng. Hưởng ứng Ngày Đái tháo đường thế giới 14/11 với
chủ đề “Hành động sớm với bệnh đái tháo đường”, Novo Nordisk Việt Nam (Novo) phối
hợp cùng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế, Tổng hội Y học Việt Nam và các bệnh viện đã tổ chức chuỗi hoạt động cung cấp
thông tin, tư vấn trực tiếp và trực tuyến, tầm soát nguy cơ đái tháo đường cho
cộng đồng.

Bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân cách điều chỉnh lối sống, sinh hoạt để giảm cân. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân cách điều chỉnh lối sống, sinh hoạt để giảm cân. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Theo đó, từ ngày 9 đến 14/11/2026, chuỗi hoạt động được
triển khai tại 5 cơ sở y tế gồm: Bệnh viện Đa khoa thành phố Cần Thơ, Bệnh viện
Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Bệnh viện Nội tiết
Thanh Hóa và Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.

Trong chương trình, các bác sĩ cho biết tỷ lệ biến chứng
liên quan đến đái tháo đường type 2 ở mức cao, bao gồm biến chứng mắt (39,5%),
bệnh thần kinh ngoại biên (37,9%), biến chứng tim mạch (33,4%) và biến chứng thận
(24,1%). Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống
của người bệnh mà còn tạo gánh nặng lớn cho gia đình, hệ thống y tế và xã hội.
Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và
quản lý bệnh liên tục.

Theo Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế (IDF), các triệu chứng
thường gặp của đái tháo đường bao gồm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, nhìn mờ
hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên, đái tháo đường type 2 thường tiến
triển từ từ và có thể không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, xét nghiệm đường
huyết định kỳ là cách hiệu quả để người dân phát hiện bệnh sớm, từ đó đánh giá
nguy cơ, tư vấn và theo dõi phù hợp.

PGS.TS.BS. Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại
học Y Dược TP.HCM, nhấn mạnh: “Đo đường huyết lúc đói và cả đường huyết
sau ăn có thể giúp người bệnh biết rõ tình trạng đái tháo đường của mình và để
can thiệp kịp thời ngăn ngừa biến chứng. Chúng tôi khuyến khích người dân, đặc
biệt là người có yếu tố nguy cơ như thừa cân – béo phì, ít vận động, tăng huyết
áp hoặc có người thân mắc đái tháo đường, chủ động kiểm tra đường huyết định kỳ
và tham vấn bác sĩ”.

Xét nghiệm đường huyết định kỳ là cách hiệu quả để người dân phát hiện bệnh sớm, từ đó đánh giá nguy cơ, tư vấn và theo dõi phù hợp. Ảnh: Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM
Xét nghiệm đường huyết định kỳ là cách hiệu quả để người dân phát hiện bệnh sớm, từ đó đánh giá nguy cơ, tư vấn và theo dõi phù hợp. Ảnh: Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, BSCKI. Mã Tùng Phát,
Khoa Nội tiết, cho biết béo phì không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn liên quan đến
đề kháng insulin, tăng đường huyết, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và bệnh tim
mạch. Ở người đã mắc đái tháo đường, thừa cân, béo phì còn có thể khiến việc điều
trị khó đạt mục tiêu hơn. Vì vậy, bên cạnh cân nặng, các chỉ số như BMI, vòng
eo và thành phần cơ thể cũng cần được quan tâm.

Với người châu Á, BMI từ 25 kg/m2 trở lên được xem là béo
phì; vòng eo từ 90 cm ở nam và 80 cm ở nữ là những ngưỡng cần lưu ý về tích tụ
mỡ nội tạng. Theo BSCKI. Mã Tùng Phát, giảm khoảng 3 – 5% cân nặng đã có thể
mang lại lợi ích đối với đường huyết và mỡ máu. Điều quan trọng là đặt mục tiêu
phù hợp với thể trạng, duy trì những thay đổi lâu dài thay vì cố gắng giảm cân
quá nhanh.

Ngoài cân nặng và dinh dưỡng, nguy cơ nhiễm trùng cũng cần
được chú ý trong quá trình quản lý đái tháo đường. PGS.TS.BS. Trần Quang Nam
cho biết khi đường huyết tăng cao và chưa được kiểm soát tốt, hoạt động của hệ
miễn dịch có thể bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh.
Ngược lại, tình trạng nhiễm trùng có thể khiến đường huyết dao động, gây thêm
khó khăn cho quá trình điều trị, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có nhiều bệnh nền.

Ở người đã mắc đái tháo đường, thừa cân, béo phì còn có thể khiến việc điều trị khó đạt mục tiêu hơn. Ảnh: Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM
Ở người đã mắc đái tháo đường, thừa cân, béo phì còn có thể khiến việc điều trị khó đạt mục tiêu hơn. Ảnh: Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Từ những nguy cơ này, các chuyên gia khuyến cáo người mắc
đái tháo đường cần kết hợp kiểm soát đường huyết, cân nặng, dinh dưỡng, vận động
và chủ động phòng ngừa nhiễm trùng. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về các
biện pháp dự phòng, trong đó có kế hoạch tiêm chủng phù hợp.

Hoài Phương
Tạp chí điện tử của Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam