Phát triển AI và bảo vệ dữ liệu: Bài toán cân bằng và chiến lược của Việt Nam

Theo ông Ronni K. Gothard Christiansen, chuyên gia dữ liệu và bảo mật quyền riêng tư và là CEO kiêm sáng lập AesirX, châu Âu đang đứng trước thách thức này rõ hơn bao giờ hết. Vốn nổi tiếng với khuôn khổ bảo vệ dữ liệu nghiêm ngặt bậc nhất thế giới, đặc biệt là Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR), Liên minh châu Âu (EU) nhận ra rằng những rào cản pháp lý hiện hành có thể khiến khu vực này tụt lại phía sau Mỹ và Trung Quốc trong phát triển AI. Vì vậy, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất một bản dự thảo pháp lý mới nhằm điều chỉnh cách thức quản lý dữ liệu cho phù hợp với thời đại AI.

Những điều chỉnh này tập trung vào ba hướng lớn: nới lỏng một số quy định bảo vệ dữ liệu, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường thử nghiệm linh hoạt hơn. Theo ông Ronni K. Gothard Christiansen, mục tiêu của châu Âu là cho phép các hệ thống AI được tiếp cận tập dữ liệu quy mô lớn hơn nhiều so với hiện nay. Tuy nhiên, điều này cũng làm dấy lên lo ngại khi người dân có thể trở thành “nguyên liệu đầu vào” của nền kinh tế số, bởi dữ liệu cá nhân của họ chính là nguồn nhiên liệu cho các hệ thống AI thế hệ mới.

Câu chuyện của EU đã gây nhiều tranh cãi về việc “quản” dữ liệu thế nào để vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chiến lược AI quốc gia. Chuyên gia Ronni K. Gothard Christiansen cho rằng Việt Nam hiện chưa có những công ty AI siêu lớn như các công ty AI của Hoa Kỳ hay Trung Quốc và nếu không bảo vệ dữ liệu của người dân, các hãng AI nước ngoài sẽ thu thập toàn bộ dữ liệu ấy và dùng để huấn luyện mô hình của họ, trong khi giá trị tạo ra có thể không quay trở lại Việt Nam.

GIỮ CÂN BẰNG GIỮA PHÁT TRIỂN AI VÀ BẢO VỆ DỮ LIỆU

Với Việt Nam, chuyên gia cho rằng trong ngắn hạn 1 – 3 năm tới, việc xây dựng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiếng Việt có thể đem lại lợi thế cho các công ty trong nước nhờ khả năng xử lý ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam tốt hơn. Nhưng với tốc độ phát triển hiện nay, chỉ 2 – 3 năm nữa, các mô hình AI của các Big Tech thế giới cũng sẽ có khả năng hiểu ngữ cảnh văn hóa Việt Nam ở mức rất sâu. Bởi vì, những công ty như OpenAI hay Meta có nguồn lực tài chính khổng lồ, trong khi Việt Nam chỉ có nguồn lực khá hạn chế.

“Chúng ta khó có cơ hội cạnh tranh thật sự. Vì vậy, nếu nới lỏng Luật Dữ liệu để phục vụ cho phát triển AI với hy vọng đổ thêm dầu cho cỗ máy tăng trưởng, thì rủi ro lớn nhất là chính dữ liệu lại chảy vào hệ thống của nước khác, chứ không tạo ra giá trị ở trong nước. Về dài hạn, chúng ta sẽ thua thiệt”, ông Ronni cho biết.

Ngoài ra, hiện nay nhiều chuyên gia tài chính và nhà phân tích đang cảnh báo về việc AI đang bước vào một “bong bóng lớn”. Hầu như tất cả các quỹ đầu tư đều muốn rót vốn vào AI, nhưng nhiều công ty AI chỉ xây dựng sản phẩm “copy–paste” của nhau, không sở hữu mô hình AI lõi. 

“Theo tôi, đây là thời điểm mà Việt Nam – hay bất kỳ quốc gia đang phát triển nào – phải cực kỳ thận trọng trong việc cân bằng giữa phát triển AI và bảo vệ dữ liệu. Chúng ta không thể đánh đổi mọi thứ chỉ để chạy theo cuộc đua mà bản chất chúng ta khó có cửa thắng trong dài hạn”, ông Ronni K. Gothard Christiansen nhận định.

Theo ông Ronni, với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Dữ liệu và sắp tới là Luật AI cùng với Luật An ninh mạng và nhiều luật mới khác, Việt Nam đang thiết lập “một nền tảng pháp lý khá mạnh để bảo vệ dữ liệu cá nhân”.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy, Việt Nam đã ban hành Chiến lược AI lần đầu vào năm 2021, kiên định phát triển công nghệ AI theo triết lý mở: chuẩn mở, dữ liệu mở, mã nguồn mở. “Mở là con đường để tiếp nhận tri thức toàn cầu, làm chủ công nghệ, phát triển Make in Vietnam và đóng góp trở lại cho nhân loại. “Mở” cũng là điều kiện để bảo đảm an toàn và minh bạch trong ứng dụng AI”, Thứ trưởng Bùi Thế Duy nhận định…