Thoạt
nhìn, robot hình người là cuộc chơi của trí tuệ nhân tạo, camera, cảm biến và
phần mềm. Nhưng phía sau lớp vỏ công nghệ cao ấy lại là một hệ thống cơ khí phức
tạp với hàng chục động cơ, hộp số, vòng bi, cảm biến và cơ cấu chấp hành. Đây
chính là khoảng trống mà ngành công nghiệp Đức và châu Âu có thể tận dụng.
Theo nghiên cứu của Viện Fraunhofer về Kỹ thuật
sản xuất và Tự động hóa (IPA) phối hợp với công ty tư vấn P3, chuỗi cung ứng
linh kiện robot hình người có thể mở ra cơ hội đáng kể cho các nhà cung cấp
công nghiệp châu Âu. IPA ước tính thị trường robot hình người có thể đạt khoảng
30 tỷ USD vào năm 2030.
TRUNG QUỐC ĐANG CHIẾM ƯU THẾ ÁP ĐẢO
Cuộc đua robot hình người đang diễn ra
với tốc độ nhanh hơn nhiều so với những gì có thể hình dung chỉ vài năm trước.
Theo dữ liệu của Smart Analytics Global (SAG), khoảng 19.100 robot hình người đã được giao trong nửa đầu năm 2026, trong đó tới 97% đến từ Trung Quốc. Cả năm 2026, số robot được giao dự kiến đạt khoảng 60.000 chiếc, trước khi tăng lên khoảng 500.000 chiếc vào năm 2030.
Trung
Quốc hiện đang có lợi thế rõ rệt trong việc phát triển robot hình người tích hợp
AI. Agibot, doanh nghiệp có trụ sở tại khu vực tại Thượng Hải, riêng mình đã
giao khoảng 8.400 robot. Trong khi đó, những doanh nghiệp Mỹ như Tesla, Figure
AI và Agility Robotics vẫn đang ở phía sau.
Châu
Âu hiện gần như chưa có vai trò trong thị trường robot hoàn chỉnh. Nhưng điều
này không có nghĩa các doanh nghiệp châu Âu đứng ngoài cuộc chơi. Ngược lại, một
chiến lược mới đang được đặt ra: không nhất thiết phải chế tạo toàn bộ robot,
mà có thể kiểm soát những linh kiện quan trọng bên trong robot.
Theo
Fraunhofer IPA, đây có thể là hướng đi đặc biệt phù hợp với Đức, nơi đã hình
thành một nền công nghiệp cơ khí chính xác và công nghiệp phụ trợ ô tô có năng
lực mạnh.
HƠN 40 KHỚP NỐI MỞ RA THỊ TRƯỜNG LINH KIỆN
LỚN
Điểm khác biệt quan trọng giữa robot
công nghiệp truyền thống và robot hình người nằm ở mức độ phức tạp của hệ thống
cơ khí.
Một robot công nghiệp thông thường có
khoảng 7 khớp nối. Trong khi đó, robot hình người cần hơn 40 khớp. Mỗi khớp lại
đòi hỏi động cơ, hộp số, vòng bi và cảm biến. Điều này đồng nghĩa với việc,
phía sau mỗi robot hình người là một hệ thống cung ứng linh kiện có quy mô lớn.
Đây cũng là nơi các doanh nghiệp Đức
có lợi thế truyền thống. Những linh kiện như hộp số, động cơ, cảm biến và bộ kẹp
vốn đã nằm trong chuỗi sản xuất của các nhà cung cấp công nghiệp và ô tô Đức.
Các doanh nghiệp như Schaeffler, Bosch, Schunk, Wittenstein và Neugart đều có
thể trở thành những nhà cung cấp cho các nhà sản xuất robot.
Một số đánh giá cho rằng linh kiện do
Trung Quốc sản xuất hiện vẫn có hạn chế về độ bền. Sebastian Reitelshöfer, người
đứng đầu nghiên cứu robot tại Đại học Erlangen-Nuremberg, cho biết một số linh
kiện trong những mẫu robot trình diễn của Trung Quốc chỉ có thể hoạt động trong
thời gian ngắn khi chịu tải nặng.
Theo ông, một số bộ phận có thể chỉ hoạt
động được “một hoặc hai tuần”. Trong khi đó, một số thiết kế linh kiện xuất
phát từ ngành công nghiệp ô tô châu Âu có thể đạt tuổi thọ cao hơn đáng kể.
Tuy nhiên, lợi thế về công nghệ chưa đủ
để đảm bảo thị phần. Khi phần lớn robot hình người hiện nay được sản xuất tại
Trung Quốc, hệ sinh thái nhà cung cấp cũng có xu hướng hình thành ngay tại
Trung Quốc. Đây là một trong những thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp
châu Âu.
SCHAEFFLER ĐẶT CƯỢC VÀO KHỚP NỐI ROBOT
Một trong những ví dụ đáng chú ý là
Schaeffler. Tháng 8/2026, doanh nghiệp Đức giới thiệu một loại hộp số mới được
phát triển riêng cho robot hình người. Đây là hộp số sóng biến dạng có độ chính
xác cao, được thiết kế để truyền chuyển động với độ chính xác và công suất lớn
trong không gian lắp đặt.
Theo Schaeffler, loại hộp số này đáp ứng
những yêu cầu cốt lõi đối với các khớp nối robot hình người.
Một phương pháp sản xuất mới được cho
là có thể giúp giảm hơn 25% chi phí sản xuất và hơn 75% lượng vật liệu sử dụng,
qua đó cải thiện đáng kể khả năng cạnh tranh. Schaeffler dự kiến bắt đầu sản xuất
hàng loạt vào giữa năm 2027.
Trước đó, tại Hannover Messe tháng
4/2026, Schaeffler đã nhận Giải thưởng Hermes cho phát triển khớp nối robot
hình người.
Đáng chú ý, theo Schaeffler, các cơ cấu
chấp hành (actuator) có thể chiếm khoảng 50% tổng chi phí của một robot hình
người. Vì vậy, đây không chỉ là một linh kiện kỹ thuật mà còn là một trong những
yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của cả robot.
Chiến lược của Schaeffler vì thế không
đơn thuần là bán một bộ phận cho nhà sản xuất robot, mà hướng tới việc tham gia
định hình một phần kiến trúc của robot thế hệ mới.
Một hướng đi khác đang được Bosch và
Schunk theo đuổi là phát triển bàn tay robot. Từ tháng 6/2026, hai doanh nghiệp
Đức hợp tác phát triển một bàn tay robot có thể tích hợp vào nhiều hệ thống
robot hình người khác nhau.
Schunk
đã có khoảng 20 năm kinh nghiệm phát triển bàn tay robot và chuyên về công nghệ
kẹp. Bosch đóng góp năng lực về cơ khí chính xác, điện tử và phần mềm, đồng thời
dự kiến đưa sản phẩm vào sản xuất hàng loạt.
Bàn
tay là một trong những bộ phận quan trọng nhất của robot hình người, đặc biệt
khi robot được đưa vào môi trường sản xuất. Một bàn tay robot phải có khả năng
xử lý nhiều loại vật thể, điều chỉnh lực kẹp, làm việc ổn định trong thời gian
dài và tương thích với nhiều nền tảng robot. Đây cũng là một trong những bộ phận
phần cứng có ảnh hưởng đáng kể đến tổng chi phí của robot.
Nếu
thành công, mô hình hợp tác Bosch – Schunk cho thấy doanh nghiệp châu Âu không
nhất thiết phải phát triển một robot hoàn chỉnh mới có thể tham gia vào thị trường
này. Kiểm soát một linh kiện quan trọng cũng có thể đồng nghĩa với việc kiểm
soát một phần giá trị của robot.
Tuy
nhiên, trở thành nhà cung cấp linh kiện chưa đồng nghĩa với việc châu Âu sẽ làm
chủ ngành robot hình người.
Câu
hỏi lớn hơn là bao nhiêu giá trị kinh tế sẽ ở lại châu Âu nếu các doanh nghiệp
Trung Quốc và Mỹ tiếp tục kiểm soát nền tảng robot, phần mềm và khả năng tiếp cận
khách hàng.
Fraunhofer
IPA và P3 cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc châu Âu có sản xuất được robot
hình người hoàn chỉnh hay không, mà còn ở việc chuỗi giá trị công nghiệp của
lĩnh vực này sẽ hình thành ở đâu.
Theo
ông Vincent Bezold, điểm yếu lớn của châu Âu hiện nay là khả năng tiếp cận các
nhà sản xuất robot hình người. Châu
Âu có tương đối ít doanh nghiệp chế tạo robot hình người và số lượng robot thực
sự được sản xuất tại đây còn rất nhỏ. Điều này khiến các nhà cung cấp châu Âu
khó tham gia vào chuỗi giá trị ngay từ giai đoạn đầu.
Fraunhofer
IPA và P3 cho rằng các nhà cung cấp cần nhanh chóng tham gia vào những lĩnh vực
như cơ cấu chấp hành, hộp số, pin, bàn tay robot và kết cấu nhẹ. Việc tham gia
sớm có thể giúp doanh nghiệp góp phần định hình các kiến trúc tiêu chuẩn của
robot trong tương lai và tạo vị trí lâu dài trong những chuỗi cung ứng mới.
Các
chuyên gia đồng thời cảnh báo rằng chính sách hỗ trợ không nên chỉ tập trung
vào AI. Phần cứng và năng lực sản xuất cũng quyết định khả năng thương mại hóa,
mở rộng quy mô và tác động công nghiệp của robot hình người.
AI KHÔNG PHẢI YẾU TỐ DUY NHẤT QUYẾT ĐỊNH
CUỘC ĐUA
Ai sẽ định
hình tiêu chuẩn robot thế hệ mới? Đây có thể là câu hỏi mang tính quyết định đối
với châu Âu.
Nếu
Trung Quốc và Mỹ kiểm soát các nền tảng robot, phần mềm và thị trường cuối
cùng, châu Âu có nguy cơ chỉ trở thành nhà cung cấp linh kiện. Ngược lại, nếu
các doanh nghiệp châu Âu có thể tham gia từ sớm vào việc phát triển các linh kiện
chủ chốt, thiết kế kiến trúc và xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, khu vực này có thể
giành được một vị trí lớn hơn trong chuỗi giá trị.
Hiệp hội
Cơ khí và Công nghiệp chế tạo máy Đức (VDMA), trong nghiên cứu “Humanoid
Robotics 2040” công bố tháng 4/2026, dự báo robot hình người có thể trở
thành một thị trường đại chúng trong những năm tới, với khả năng đạt doanh số
hàng triệu robot mỗi năm vào năm 2042.
VDMA cho
rằng nếu muốn tham gia định hình thị trường này, châu Âu cần nhiều vốn hơn, hỗ
trợ mạnh hơn cho các công ty khởi nghiệp và những bước đi công nghiệp táo bạo
hơn.
Ông
Bezold cũng nhấn mạnh nhu cầu cần có thêm các nhà sản xuất robot hình người tại
châu Âu.
Điều này
cho thấy cuộc đua robot hình người không chỉ là cuộc đua về AI. Đó còn là cuộc
đua về cơ khí chính xác, linh kiện, tiêu chuẩn kỹ thuật, chuỗi cung ứng và khả
năng kiểm soát giá trị công nghiệp.
Và trong
cuộc đua ấy, châu Âu có thể không nhất thiết phải tạo ra toàn bộ robot. Nhưng nếu
muốn không bị đứng ngoài cuộc chơi, khu vực này cần bảo đảm rằng những khớp nối,
bàn tay, động cơ và hệ thống truyền động của robot tương lai vẫn mang dấu ấn
công nghiệp châu Âu.
